Topuk Dikeni (Plantar Fasiit): Sabahın İlk Adımındaki Ağrı

Sabah yataktan kalktığınız ilk adımda topuğunuza bir şey saplanıyormuş gibi ağrı oluyor, birkaç dakika yürüyünce hafifliyor, uzun süre ayakta kaldıktan sonra yeniden artıyorsa, en olası sebep plantar fasiittir. Plantar fasya, topuk kemiğinden parmaklara uzanan ve ayağın kemerini destekleyen kalın bir bağ dokusudur. Tekrarlayan yüklenmeyle topuğa tutunduğu bölgede tahriş olur ve ağrır.

Uzun süre ayakta çalışmak, kilo fazlası, koşu mesafesini kısa sürede artırmak, baldır kaslarının gerginliği ve desteksiz ayakkabılar riski artırır.

Ağrının sebebi "diken" mi?

Röntgende topuk kemiğinde görülen çıkıntıya halk arasında topuk dikeni denir. Ancak bu çıkıntı, topuğu hiç ağrımayan birçok kişide de bulunur. Ağrının asıl kaynağı çoğu zaman dikenin kendisi değil, plantar fasyadır. Bu yüzden tedavide amaç dikenden kurtulmak değil, fasyaya binen yükü azaltmak ve dokuyu bu yüke yeniden dayanıklı hâle getirmektir. Tanıyı hekim muayeneyle koyar; tipik durumlarda görüntüleme çoğu zaman gerekmez.

Evde neler yapabilirsiniz?

• Çıplak ayakla sert zeminde yürümeye, terlik ve topuklu ayakkabıya bir süre ara verin. Topuğu yumuşak, kemer desteği iyi ayakkabılar seçin.
• Ayakkabının içine topuk yastığı ya da hazır tabanlık koymak birçok kişiyi rahatlatır.
• Ağrılı dönemde uzun yürüyüş ve koşuyu azaltın; bisiklet ya da yüzme gibi topuğa daha az yük bindiren aktivitelerle hareketli kalın.
• Ayak tabanı ve baldır germelerini gün içinde birkaç kez yapın. Sabah yataktan kalkmadan önce ayak parmaklarınızı kendinize doğru çekip tabanı germek, ilk adımları kolaylaştırabilir.
• Ağrı arttığında havluya sarılı buzu 20 dakikaya kadar uygulayabilirsiniz.

Germe mi, güçlendirme mi?

Uzun yıllar tedavinin temeli germe egzersizleriydi. 48 hastanın katıldığı bir çalışmada ise farklı bir yöntem denendi: Ayak parmaklarının altına rulo yapılmış bir havlu koyup tek ayak üzerinde yavaşça parmak ucuna yükselmek. İki gruba da tabanlık verilmişti. Gün aşırı yapılan bu ağır güçlendirme egzersizi, 3. ayda germeye göre daha iyi sonuç verdi; bir yıl sonunda iki grup arasında fark kalmadı. Yani güçlendirme iyileşmeyi hızlandırabilir. Egzersizin dozu ağrının şiddetine göre ayarlanmalı; bu yüzden programı bir fizyoterapistle planlamak daha güvenlidir.

Fizyoterapide neler yapılır?

Fizyoterapist ayağınızı, baldır kaslarınızın esnekliğini, yürüyüşünüzü ve ağrıyı artıran işleri değerlendirir. Güncel klinik kılavuzlarda yer alan seçenekler arasında elle uygulanan teknikler (manuel terapi), germe ve güçlendirme egzersizleri, bantlama, tabanlık ve gece ateli bulunuyor. Çoğu zaman bunların birkaçı birlikte kullanılır. Ağrı aylarca geçmezse şok dalga tedavisi ya da enjeksiyon gibi seçenekler hekimle birlikte değerlendirilir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Evde iki hafta uyguladıklarınıza rağmen ağrı azalmıyorsa.
• Ağrı çok şiddetliyse ya da günlük işlerinizi engelliyorsa.
• Ayağınızda karıncalanma ya da his kaybı varsa.
• Diyabetiniz varsa ve ayağınız ağrıyorsa.
• Ağrı bir düşme ya da darbeden sonra başladıysa, şişlik ve morarma varsa.

Plantar fasiit sabır isteyen bir durumdur. Doğru ayakkabı, yükün ayarlanması ve düzenli egzersizle çoğu kişide ameliyata gerek kalmadan geçer.