Hastalık Hakkında

Tendinopati (eski adıyla tendinit), tendonlarda aşırı kullanım sonucu oluşan dejeneratif patolojidir. Histopatolojik olarak inflamasyondan çok kollajen dezorganizasyonu, neovaskülarizasyon ve hücresel değişiklikler hakimdir — bu nedenle modern terminolojide 'tendinopati' tercih edilmektedir. En sık Aşil, patellar, lateral epikondil (tenisçi dirseği) ve rotator cuff tendonlarında görülür. Tedavide progresif yükleme altın standarttır.

Patofizyoloji

Cook & Purdam (2009) tendinopati süreklilik modeli: Reaktif tendinopati → Tendon disrepair → Dejeneratif tendinopati. Reaktif evrede nonproliferatif hücresel yanıt, proteoglikan artışı ve su tutulumu (tendon kalınlaşması) vardır — bu evre geri dönüşümlüdür. Disrepair evresinde matriks yıkımı başlar, kollajen dezorganizasyonu ve neovaskülarizasyon oluşur. Dejeneratif evrede tendon matriksinde geri dönüşümsüz hücre ölümü ve lipid infiltrasyonu görülür.

Tanı Yöntemleri

• Klinik değerlendirme: yüke bağlı tendon ağrısı, lokalize hassasiyet ve fonksiyonel test ağrısı
• Ultrasonografi (tendon kalınlaşması, hipoekoik alanlar, neovaskülarizasyon — Doppler)
• MRG (intratendinöz sinyal artışı, parsiyel yırtık ayırımı)
• VISA ölçekleri (VISA-A Aşil, VISA-P patellar — ağrı ve fonksiyon değerlendirmesi)
• Provokasyon testleri: lateral epikondil — Cozen testi, Mills testi; patellar — single-leg decline squat

Risk Faktörleri

• Tekrarlayan mekanik yüklenme (spor, iş — en güçlü risk faktörü)
• Ani yük artışı (training load error — haftalık %10'dan fazla artış)
• Yaş >35 (tendon kollajen turnover azalır, dehidrasyon artar)
• Erkek cinsiyet (Aşil ve patellar tendinopatide)
• Genetik yatkınlık (COL5A1, MMP3, tenascin-C gen polimorfizmleri)
• Sistemik hastalıklar (diyabet, hipotiroidizm, RA)
• Fluorokinolon antibiyotikler (tendon toksisitesi)

Belirtiler

• Yüke bağlı lokalize tendon ağrısı (aktivite ile artar, dinlenmekle azalır)
• Sabah sertliği ve 'warm-up' fenomeni (hareketle ağrı başlangıçta azalır, sonra artar)
• Tendon üzerinde fokal hassasiyet ve şişlik (fusiform kalınlaşma)
• Fonksiyonel kısıtlılık (koşma, sıçrama, kavrama gibi yük aktivitelerinde)
• Krepitasyon (paratenon tutulumunda — Aşil peritendiniti)

Nedenleri

• Tekrarlayan mekanik overload (compressive + tensile yük bileşimi)
• Yanlış veya aşırı antrenman (training load management hatası)
• Yetersiz esneklik ve kas dengesizliği
• Biyomekanik bozukluklar (düz taban, ayak pronasyonu, diz valgusu)
• Yetersiz egzersiz ekipmanı (ayakkabı, raket grip boyutu vb.)

Tedavi Yöntemleri

• Progresif yükleme programı (izometrik → eksantrik → heavy slow resistance → enerji depolama)
• İzometrik egzersiz (Rio 2015: akut ağrı döneminde analjezi — 45 sn hold, 5 rep, günde 3 set)
• Eksantrik egzersiz (Alfredson Aşil, decline squat patellar — 12 hafta)
• Heavy Slow Resistance (HSR) eğitimi (yüksek hasta uyumu ve eşdeğer etkinlik)
• Yük yönetimi (load management): provoke eden aktivitelerin modifikasyonu, göreceli dinlenme
• Manuel terapi ve kuru iğneleme (ağrı modülasyonu — ek olarak)
• ESWT — Extracorporeal Shockwave Therapy (dirençli tendinopatide kanıt düzeyi orta)
• PRP (Platelet-Rich Plasma) enjeksiyonu (kanıt düzeyi tartışmalı, seçilmiş vakalarda)

Önerilen Egzersizler

Prognoz

Progresif yükleme ile hastaların %70-80'i konservatif tedaviden fayda görür. Erken müdahale (reaktif evre) prognozu iyileştirir. Dejeneratif evrede iyileşme süresi uzar ancak yine de egzersiz etkili kalır. 12 ay sonra cerrahi düşünülebilir.

Akademik Kaynaklar

1. Cook JL, Purdam CR. Is tendon pathology a continuum? A pathology model to explain the clinical presentation of load-induced tendinopathy. Br J Sports Med. 2009;43(6):409-416.
2. Rio E, et al. Isometric exercise induces analgesia and reduces inhibition in patellar tendinopathy. Br J Sports Med. 2015;49(19):1277-1283.
3. Malliaras P, et al. Patellar tendinopathy: clinical diagnosis, load management, and advice for challenging case presentations. J Orthop Sports Phys Ther. 2015;45(11):887-898.