Menisküs Yırtığı

Hastalık Hakkında

Menisküsler diz ekleminde yük dağılımı, şok absorpsiyonu, stabilite ve propriosepsiyon sağlayan C-şeklinde fibrokartilaj yapılardır. Yırtıklar travmatik (genç sporcularda) veya dejeneratif (40+ yaş — komorbid OA ile) olabilir. Vasküler zon (kırmızı-kırmızı, kırmızı-beyaz, beyaz-beyaz) yırtığın iyileşme potansiyelini ve tedavi kararını belirler. ESSKA (European Society for Sports Traumatology) kılavuzları menisküs koruyucu yaklaşımı önermektedir.

Patofizyoloji

Menisküs fibrokartilaj yapısında Tip I kollajen sirkümferansiyal lifler yük dağılımını sağlar. Travmatik yırtıklarda diz fleksiyonda iken rotasyonel stres kollajen lifleri parçalar. Dejeneratif yırtıklarda yaşlanma ile mukoid dejenerasyon ve kollajen fibril dezorganizasyonu zemininde minimal travma yeterli olur. Vasküler zon (periferik %10-30 — kırmızı zon) iyileşme potansiyeline sahipken, avasküler iç zon (beyaz zon — %70) spontan iyileşmez.

Tanı Yöntemleri

• McMurray testi (duyarlılık %70, özgüllük %71 — eklem çizgisi palpasyonu ile birlikte)
• Apley kompresyon (grind) testi
• Eklem çizgisi hassasiyeti (en duyarlı klinik test — %76)
• Thessaly testi (20° fleksiyonda rotasyonel test)
• Diz MRG (yırtık tipi, boyutu, zonu, eşlik eden patolojiler — altın standart)

Risk Faktörleri

• Pivoting ve kontakt sporlar (futbol, basketbol, rugby)
• ACL yetmezliği (eşlik eden menisküs yırtığı riski %50-70 artar)
• 40 yaş üstü (dejeneratif yırtık — menisküs kollajen kalitesi azalır)
• Obezite (medial kompartman yükü artışı)
• Derin çömelme gerektiren meslekler
• Erkek cinsiyet (travmatik yırtıklarda 2.5:1)

Belirtiler

• Diz ağrısı ve eklem çizgisi hassasiyeti (medial veya lateral)
• Eklem şişliği (efüzyon — travmatik yırtıklarda saatler içinde)
• Mekanik kilitlenme (bucket-handle yırtıklarda — tam ekstansiyon yapılamaz)
• Catching/clicking hissi (diz hareket sırasında takılma)
• Çökme/giving-way (ağrı inhibisyonu nedeniyle quadriceps inhibisyonu)
• Derin çömelme ve merdiven inişinde artan ağrı

Nedenleri

• Travmatik: diz fleksiyonda iken ani rotasyonel kuvvet (spor sırasında)
• Dejeneratif: yaşlanma ile menisküs matriksinin zayıflaması (60+ yaşta MRG'de %35-60 insidental yırtık)
• ACL kopması ile birlikte kombine yaralanma (lateral menisküs — akut; medial menisküs — kronik instabilite)
• Tekrarlayan mikrotravmalar (çömelme, diz çökme)

Tedavi Yöntemleri

• Konservatif tedavi (dejeneratif yırtık + stabil yırtıklarda — ESSKA kılavuzu birinci tercih)
• Fizyoterapi: quadriceps güçlendirme, propriosepsiyon, ağrı kontrolü
• Artroskopik menisküs tamiri (periferik vasküler zon yırtıklarında — menisküs koruma)
• Artroskopik parsiyel menisektomi (avasküler zon, tamir edilemez yırtıklarda — mümkün olduğunca az doku çıkarılmalı)
• Post-operatif rehabilitasyon (tamir sonrası protektif, menisektomi sonrası hızlandırılmış)
• Kriyoterapi ve kompresyon (akut dönem)
• Nöromusküler eğitim ve kademeli spora dönüş

Önerilen Egzersizler

Prognoz

Menisküs tamiri sonrası %70-90 hastaları iyi fonksiyonel sonuçlara ulaşır. Menisektomi başarılı kısa vadeli sonuç sağlar ancak uzun vadede OA riskini artırır. Dejeneratif yırtıklarda fizyoterapi, artroskopik cerrahiye eşdeğer sonuç verir (FIDELITY çalışması).

Akademik Kaynaklar

1. Sihvonen R, et al. Arthroscopic partial meniscectomy versus sham surgery for a degenerative meniscal tear. N Engl J Med. 2013;369(26):2515-2524.
2. Beaufils P, et al. ESSKA meniscus consensus project. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2017;25(2):335-346.
3. Katz JN, et al. Surgery versus physical therapy for a meniscal tear and osteoarthritis. N Engl J Med. 2013;368(18):1675-1684.