İnme (Felç) Sonrası Rehabilitasyon

Hastalık Hakkında

İnme (stroke), beyin kan akımının ani kesilmesi (iskemik — %85) veya damar rüptürü (hemorajik — %15) sonucu fokal nörolojik defisit gelişmesidir. Dünya genelinde engellilik nedenlerinden birincisidir. Nöroplastisite prensipleriyle yoğun, görev-odaklı, tekrarlayıcı rehabilitasyon nörolojik iyileşmenin temelini oluşturur. İlk 3 ay 'altın dönem' olarak kabul edilir.

Patofizyoloji

İskemik inmede trombotik veya embolik oklüzyon beyin perfüzyonunu keser. İskemik penumbra (kurtarılabilir doku) çevresinde glutamat eksitotoksisitesi, Ca²⁺ inflüksü, serbest radikal üretimi ve apoptotik kaskad aktive olur. Hemorajik inmede kanama hematomu kitle etkisi ve periferik ödem yaratır. Rehabilitasyon sürecinde nöroplastisite mekanizmaları (aksonal sprouting, sinaptik reorganizasyon, kortikal remapping) devreye girer.

Tanı Yöntemleri

• Beyin BT (akut kanama ekartasyonu — ilk 6 saat)
• Beyin MRG ve difüzyon ağırlıklı görüntüleme (akut iskemik alan)
• NIHSS (National Institutes of Health Stroke Scale) — şiddet değerlendirme
• Brunnström motor evreleme (I-VI)
• Berg Denge Skalası ve FIM (Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği)
• BT anjiyografi / MR anjiyografi (damar oklüzyonu lokalizasyonu)

Risk Faktörleri

• Hipertansiyon (en önemli modifiye edilebilir risk faktörü — RR 4x)
• Atriyal fibrilasyon (kardiyoembolik inme — risk 5 kat artmış)
• Diabetes mellitus (ateroskleroz hızlandırıcı)
• Hiperlipidemi ve aterosklerotik damar hastalığı
• Sigara kullanımı (risk 2 kat)
• Obezite ve fiziksel inaktivite
• Aile öyküsü ve genetik yatkınlık

Belirtiler

• Kontralateral hemipleji/hemiparezi (vücudun bir yarısında güç kaybı)
• Hemianopsi (görme alanı kaybı) ve neglect (ihmal sendromu — sağ hemisfer lezyonlarında)
• Afazi (sol hemisfer ekspresif/reseptif dil bozukluğu) veya dizartri
• Denge ve koordinasyon bozuklukları (serebellar veya beyin sapı lezyonlarında)
• Duyusal kayıplar (dokunma, ağrı, propriosepsiyon)
• Spastisite (erken dönemde flask, sonra spastik patern — haftalar içinde)
• Bilişsel ve emosyonel bozukluklar (depresyon hastaların %30-50'sinde)

Nedenleri

• İskemik inme — büyük damar aterosklerozu, kardiyoembolik (AF), küçük damar oklüzyonu (laküner)
• Hemorajik inme — hipertansif intraserebral kanama, anevrizmal subaraknoid kanama
• Hipertansiyon (%70 vakada temel risk)
• Atriyal fibrilasyon (tromboembolik risk)
• Diabetes mellitus ve metabolik sendrom
• Sigara, alkol ve madde kullanımı

Tedavi Yöntemleri

• Erken mobilizasyon (24-48 saat içinde — ESO 2021 ve AHA/ASA kılavuzu)
• Nörogelişimsel tedavi (Bobath konsepti) — postüral kontrol ve normal hareket paternleri
• PNF (Propriyoseptif Nöromusküler Fasilitasyon) teknikleri
• Görev-odaklı ve tekrarlayıcı eğitim (task-specific repetitive training)
• CIMT (Constraint-Induced Movement Therapy) — üst ekstremite fonksiyonu (Cochrane 2015: kanıt düzeyi yüksek)
• Robot-asiste rehabilitasyon (üst ve alt ekstremite)
• Fonksiyonel elektrik stimülasyonu (FES) — düşük ayak ve kavrama desteği
• Yürüme eğitimi: koşu bandı (BWS-TT), robotik yürüme (Lokomat)
• Günlük yaşam aktiviteleri (GYA) eğitimi ve adaptif ekipman kullanımı
• Bilişsel rehabilitasyon ve konuşma terapisi

Önerilen Egzersizler

Prognoz

İlk 3 ayda en hızlı motor iyileşme gerçekleşir. 6 ayda hastaların %60-70'i yürüyebilir hale gelir. Rehabilitasyon yoğunluğu ve erken başlangıç prognozun en güçlü belirleyicileridir.

Akademik Kaynaklar

1. Langhorne P, et al. Stroke rehabilitation. Lancet. 2011;377(9778):1693-1702.
2. Winstein CJ, et al. AHA/ASA Guidelines for Adult Stroke Rehabilitation. Stroke. 2016;47(6):e98-e169.
3. Kwakkel G, et al. Probability of regaining dexterity in the flaccid upper limb. Stroke. 2003;34(9):2181-2186.
4. Corbetta D, et al. Constraint-induced movement therapy for upper extremities in people with stroke. Cochrane Database Syst Rev. 2015.