Donuk Omuz (Adhesive Kapsülit)

Hastalık Hakkında

Adhesive kapsülit, glenohumeral eklem kapsülünün fibrotik kalınlaşması ve kontraktürü sonucu progresif hareket kaybı ve ağrı ile karakterize bir durumdur. Hastalık 3 evrede seyreder: Faz 1 (donma — ağrı baskın, 2-9 ay), Faz 2 (donuk — sertlik baskın, 4-12 ay), Faz 3 (çözülme — kademeli iyileşme, 5-24 ay).

Patofizyoloji

Glenohumeral eklem kapsülünde (özellikle rotator aralık ve aksiller katlantıda) kronik inflamasyon başlar. Sinovyal sıvıda IL-1α, IL-1β, TNF-α ve TGF-β düzeyleri yükselir. Bu inflamatuar süreç fibroblast proliferasyonu ve Tip I/III kollajen birikimine yol açarak kapsüler kontraktür oluşturur. Kapsül hacmi normal 20-30 mL'den 5-10 mL'ye düşer.

Tanı Yöntemleri

• Aktif ve pasif eklem hareket açıklığı ölçümü (dış rotasyon > abdüksiyon > iç rotasyon kaybı)
• Korakoid ağrı testi (coracoid pain test — duyarlılık %96)
• MRG artrografi (kapsül kalınlaşması, aksiller resessus obliterasyonu)
• Omuz ultrasonografisi (korakohumeral ligaman kalınlaşması >3mm)
• Diyabet ve tiroid fonksiyon testleri (altta yatan faktörler)

Risk Faktörleri

• Diabetes mellitus (prevalans DM'lilerde %10-36, en güçlü risk faktörü)
• Tiroid hastalıkları (hipo ve hipertiroidizm)
• 40-65 yaş arası kadınlar (2:1 kadın üstünlüğü)
• Uzun süreli omuz immobilizasyonu (cerrahi, travma sonrası)
• Dupuytren kontraktürü birlikteliği
• Kardiyovasküler hastalıklar

Belirtiler

• Aşamalı artan omuz ağrısı (özellikle gece ağrısı — uyku bölücü)
• Aktif ve pasif eklem hareket açıklığında global kısıtlanma
• Kolun yana kaldırma (abdüksiyon) ve dış rotasyonda belirgin kayıp
• Sırtını kaşıma ve kemer bağlama gibi günlük aktivitelerde zorluk
• Etkilenen taraf üzerine yatamama

Nedenleri

• Primer/idiopatik (kesin neden bilinmiyor — otoimmün süreç düşünülüyor)
• Diyabet (HbA1c düzeyi ile hastalık şiddeti korele)
• Uzun süreli immobilizasyon (kırık, cerrahi sonrası)
• Tiroid fonksiyon bozuklukları
• Rotator manşet ya da labral yaralanma sonrası sekonder gelişim

Tedavi Yöntemleri

• Evreye uygun eklem hareket açıklığı egzersizleri (Faz 1'de ağrı sınırında, Faz 2-3'te agresif)
• Manuel terapi: Maitland ve Kaltenborn mobilizasyon teknikleri (Grade III-IV)
• Kapsüler germe programı (anterior, posterior, inferior kapsül)
• Sıcak uygulama sonrası egzersiz (termoterapi ile kapsül viskoelastisitesi artışı)
• Kortizon enjeksiyonu (Faz 1'de inflamasyon kontrolü — kısa vadeli etkinlik kanıtlanmış)
• Hidroterapi (sıcak suda egzersiz — ağrı azaltma ve ROM artışı)
• Yüksek dereceli mobilizasyon ve anestezi altında manipülasyon (dirençli vakalarda)
• Artroskopik kapsüler gevşetme (refrakter vakalarda)

Önerilen Egzersizler

Prognoz

Self-limiting bir durum olsa da ortalama 2-3 yıl sürer. Fizyoterapi ile süre kısaltılabilir. Diyabetik hastalarda prognoz daha kötüdür ve bilateral tutulum riski yüksektir (%14-40).

Akademik Kaynaklar

1. Neviaser AS, Neviaser RJ. Adhesive capsulitis of the shoulder. J Am Acad Orthop Surg. 2011;19(9):536-542.
2. Kelley MJ, et al. Shoulder pain and mobility deficits: adhesive capsulitis. J Orthop Sports Phys Ther. 2013;43(5):A1-A31.
3. Kingston K, et al. Shoulder adhesive capsulitis: epidemiology and predictors of surgery. J Shoulder Elbow Surg. 2018;27(8):1437-1443.