Skolyoz: Belirtileri, Takibi ve Skolyoza Özgü Egzersizlerin Yeri

Skolyoz, omurganın yana doğru eğrilik yapması ve bu eğriliğe omurların kendi ekseni etrafında dönmesinin eşlik ettiği üç boyutlu bir omurga şekil bozukluğudur. Ayakta çekilen röntgende ölçülen eğrilik açısı 10 derece ve üzerindeyse skolyozdan söz edilir.

En sık görülen tür, nedeni bilinmeyen ve 10 yaş civarından itibaren, ergenlikteki hızlı büyüme döneminde ortaya çıkan ergen idiyopatik skolyozudur. Bu yaş grubundaki çocukların yaklaşık yüzde 2–3'ünde görülür. Hafif eğrilikler kız ve erkeklerde benzer sıklıktadır, ancak eğriliğin ilerleme riski kızlarda belirgin şekilde daha yüksektir.

Yaygın bir inanışın aksine, ergenlikteki yapısal skolyoz kötü oturmaktan ya da ağır çanta taşımaktan kaynaklanmaz. Bu alışkanlıklar sırt ağrısına yol açabilir, ama omurgada kalıcı bir eğrilik oluşturmaz.

Evde fark edilebilecek işaretler

Skolyoz genellikle ağrı yapmaz; bu yüzden çoğu zaman aile, bir yakın ya da okul taraması sırasında fark edilir. Şu işaretlere dikkat edin:

• Omuzlardan birinin diğerinden yüksek olması.
• Kürek kemiklerinden birinin daha belirgin ya da dışarı çıkık görünmesi.
• Bel girintilerinin iki yanda farklı olması, kalçanın bir tarafa kaymış görünmesi.
• Öne eğilme testinde sırtın bir tarafında, kaburga ya da bel bölgesinde kabarıklık olması. Bu test için çocuğunuz dizleri düz ve kolları serbestçe sarkarken öne eğilir; siz arkasından bakarak iki tarafın simetrisini karşılaştırırsınız.
• Kıyafetlerin, özellikle eteklerin ve pantolon paçalarının düzensiz durması.

Bu işaretlerden birini fark ederseniz bir hekime başvurun. Tanı, ayakta çekilen tüm omurga röntgeninde eğrilik açısının (Cobb açısı) ölçülmesiyle konur.

Tedavi nasıl belirlenir?

Tedaviye eğriliğin büyüklüğüne, çocuğun büyümesinin ne kadar süreceğine ve eğriliğin ilerleyip ilerlemediğine bakarak hekim karar verir. Genel çerçeve şöyledir:

• Hafif eğrilikler: Büyüme süresince düzenli aralıklarla kontrol ve gerektiğinde skolyoza özgü egzersizler.
• Orta dereceli eğrilikler ve devam eden büyüme: Çoğunlukla korse tedavisi; korseye egzersiz programı eşlik edebilir. Büyük bir çalışma, büyümesi süren ergenlerde korse kullanımının eğriliğin ameliyat sınırına ilerleme riskini anlamlı ölçüde azalttığını göstermiştir.
• İleri eğrilikler: Ameliyat seçeneği değerlendirilir.

Skolyoza özgü egzersizler nedir?

Schroth gibi yöntemler, genel egzersizlerden farklı olarak kişinin kendi eğrilik tipine göre planlanır. Bu egzersizlerde kişi, omurgasını üç boyutlu olarak düzeltmeye yönelik özel pozisyonları ve nefes tekniklerini öğrenir; düzeltilmiş duruşu günlük hayata taşımayı çalışır. Uluslararası skolyoz derneği SOSORT'un kılavuzunda, hafif eğriliklerde ve korse tedavisine destek olarak bu egzersizlere yer verilir.

Skolyoza özgü egzersizler bu alanda eğitim almış bir fizyoterapist tarafından ve hekimin tedavi planıyla uyumlu olarak uygulanmalıdır. Egzersizler, korse ya da ameliyat gerektiren bir eğriliğin yerini tutmaz; ancak duruş kontrolünü, kas dengesini ve kişinin kendi omurgasını tanımasını destekler.

Spor yapmak serbest mi?

Skolyozu olan çocukların büyük çoğunluğu spor yapabilir ve yapmalıdır. Düzenli fiziksel aktivite genel sağlığı, kas kuvvetini ve özgüveni destekler. Korse kullanan çocuklarda sporun programa nasıl yerleştirileceğini hekiminiz ve fizyoterapistinizle konuşabilirsiniz.

Ne zaman başvurmalı?

Yukarıdaki işaretlerden birini fark ettiyseniz, özellikle çocuğunuz ergenlikteki hızlı büyüme dönemindeyse, beklemeden bir hekime başvurun. Skolyozla birlikte belirgin sırt ağrısı, bacaklarda uyuşma ya da güçsüzlük veya idrar kontrolünde sorun varsa bu durum farklı bir nedene işaret edebilir ve ayrıca değerlendirilmelidir.