Donuk Omuz (Adeziv Kapsülit): Evreleri, Belirtileri ve Fizyoterapinin Yeri

Saçınızı tararken, ceketinizi giyerken ya da arka cebinize uzanırken omzunuz takılıyor ve ağrıyorsa, bunun nedenlerinden biri donuk omuz olabilir. Tıptaki adı adeziv kapsülit olan bu durumda, omuz eklemini saran kapsül iltihaplanır, kalınlaşır ve gerginleşir. Sonuçta omuz hem ağrılı hem de her yöne doğru kısıtlı hâle gelir.

Donuk omuz en sık 40–60 yaş arasında ve kadınlarda görülür. Diyabet ve tiroit hastalıkları riski belirgin şekilde artırır. Omzun ameliyat ya da yaralanma sonrasında uzun süre hareketsiz kalması da tetikleyici olabilir. Çoğu zaman ise belirgin bir neden bulunamaz.

Donuk omuzun üç evresi

Donuk omuz genellikle birbirine geçen üç evrede ilerler. Sürelerin kişiden kişiye çok değiştiğini akılda tutmak gerekir:

• Donma (ağrılı) evresi: Ağrı giderek artar; özellikle geceleri ve omzun üzerine yatınca belirginleşir. Hareket kısıtlılığı başlar. Bu evre altı haftadan dokuz aya kadar sürebilir.
• Donmuş (sertleşmiş) evre: Ağrı genellikle azalır ama omuz sertleşmiştir. Kolu yana ve dışa doğru açmak, eli arkaya götürmek zorlaşır. Bu evre çoğunlukla 4–6 ay sürer.
• Çözülme evresi: Hareket açıklığı yavaş yavaş geri gelir. Altı aydan iki yıla kadar sürebilir.

Toplamda süreç çoğu kişide bir ile üç yıl arasında tamamlanır. Bazı kişilerde hafif bir kısıtlılık kalabilir.

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla hekimin muayenesiyle konur. Donuk omuzda kolu bir başkası hareket ettirdiğinde de omuz kısıtlıdır; bu, onu kas yırtıkları gibi diğer omuz sorunlarından ayıran önemli bir ipucudur. Kireçlenme gibi başka nedenleri dışlamak için röntgen, gerekirse ultrason ya da MR istenebilir.

Fizyoterapi: Her evreye göre farklı doz

Fizyoterapide amaç, ağrıyı kontrol altında tutarken omzun hareket açıklığını korumak ve zamanla artırmaktır. Kritik nokta, egzersizin dozunu evreye göre ayarlamaktır:

• Ağrılı evrede zorlayıcı germeler genellikle ağrıyı artırır. Bu dönemde ağrıyı artırmayan nazik hareket egzersizleri ve günlük işlerde omzu koruyan pratik öneriler öne çıkar.
• Sertleşmiş evrede germe egzersizleri kademeli olarak artırılır. Elle uygulanan mobilizasyon teknikleri de programa eklenebilir.
• Çözülme evresinde hareket açıklığıyla birlikte kuvvet ve günlük işlevler üzerinde çalışılır.

Ağrının yoğun olduğu dönemde hekiminiz ağrı kesici ilaçlar ya da eklem içine iğne uygulaması gibi seçenekleri değerlendirebilir. Bu tedaviler ağrıyı azaltarak egzersizin daha rahat yapılmasını sağlayabilir. Uzun süre düzelmeyen az sayıdaki durumda ise ileri girişimler gündeme gelebilir.

Evde dikkat edilecekler

Evde yapılacak egzersizleri fizyoterapistinizin gösterdiği şekilde ve dozda uygulamanız önemlidir. Genel olarak şu ilkeler işe yarar:

• Egzersizleri gün içine yayarak kısa ve sık yapın; günde bir kez uzun ve zorlayıcı bir seans yerine birkaç kısa seans tercih edin.
• Egzersiz sırasında hafif bir gerginlik hissetmek normaldir; ancak egzersizden sonra saatlerce süren ağrı, dozun fazla olduğunu gösterir.
• Sarkaç hareketi gibi, kolun yer çekimiyle serbestçe sallandığı basit hareketler ağrılı dönemde de genellikle iyi tolere edilir.
• Uyurken ağrılı kolun altına ya da önüne bir yastık koymak geceleri rahatlatabilir.
• Omzu hiç kullanmamak sertleşmeyi artırır; ağrının izin verdiği ölçüde günlük işlerinizde kolunuzu kullanmaya devam edin.

Ne zaman başvurmalı?

Omuz ağrınız birkaç haftadır sürüyor ve hareketleriniz giderek kısıtlanıyorsa bir hekime başvurun. Omuz ağrısına göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da terleme eşlik ediyorsa bu bir kalp sorununun belirtisi olabilir; beklemeden acil servise gidin. Tanı konduktan sonra bir fizyoterapistle birlikte, bulunduğunuz evreye uygun bir program planlamak süreci daha yönetilebilir kılar.