İnme Sonrası İlk Aylar: Rehabilitasyon Nasıl İlerler, Aile Nasıl Destek Olur?

İnme (halk arasında felç), beyne giden bir damarın tıkanması ya da kanaması sonucu beynin bir bölümünün zarar görmesidir. Etkilenen bölgeye göre bir tarafta kol ve bacakta güçsüzlük, konuşma ve yutma güçlüğü, denge sorunları, dikkat ve hafıza değişiklikleri görülebilir. Hastaneden taburcu olmak tedavinin bittiği anlamına gelmez; asıl çalışma çoğu zaman o zaman başlar.

İyileşme nasıl olur?

Beyin, zarar gören bölgenin üstlendiği işleri kısmen başka bölgeler aracılığıyla yeniden öğrenebilir. Bu yeniden öğrenme en hızlı ilk haftalarda ve aylarda olur, ama sonrasında da sürebilir. Yeni beceriler tekrarla kazanılır: Bir hareket ne kadar sık ve gerçek bir işin parçası olarak tekrarlanırsa, o kadar kalıcı hâle gelir.

İngiltere'nin ulusal sağlık kılavuzu (NICE), ihtiyacı olan kişilere haftada en az 5 gün, günde en az 3 saat rehabilitasyon öneriyor; bu süreye fizyoterapi, ergoterapi ve dil ve konuşma terapisi birlikte giriyor. Bu tablo, rehabilitasyonun haftada bir iki seansla sınırlı bir iş olmadığını gösteriyor. Seanslar arasında evde yapılan çalışmalar da programın önemli bir parçası.

Ekipte kimler var?

• Fizyoterapist: Yatakta dönme, oturma dengesi, ayağa kalkma, yürüme ve kol-bacak hareketleri üzerinde çalışır; düşme riskini azaltacak egzersiz ve yardımcı cihaz önerir.
• Ergoterapist: Giyinme, yemek yeme, banyo ve tuvalet gibi günlük işleri yeniden yapabilmek için çalışır; evde gereken düzenlemeleri önerir.
• Dil ve konuşma terapisti: Konuşma, anlama ve yutma güçlüklerini değerlendirir ve tedavi eder.

Tedavi planını nöroloji ya da fiziksel tıp ve rehabilitasyon hekimi yönetir; ekip bu plana göre çalışır.

Evde aile neler yapabilir?

• Her işi hastanın yerine yapmayın. Yavaş da olsa kendi giyinmesine, kendi yemeğini yemesine fırsat tanımak becerilerin geri gelmesine yardım eder.
• Etkilenen kolu ve bacağı günlük hayata katın; örneğin otururken kolun masanın üzerinde destekli durmasını sağlayın.
• Hastayı etkilenen kolundan çekerek kaldırmayın. Güçsüz omuz kolayca incinir; kaldırırken gövdeden destek alın. Omuz ağrısı başlarsa ekibe söyleyin.
• Evde düşme riskini azaltın: Kaygan halıları kaldırın, banyoya tutunma barı takın, geceleri koridoru aydınlık bırakın.
• Yorgunluk, isteksizlik, çabuk ağlama ya da öfke gibi değişiklikleri hekime söyleyin. İnmeden sonra duygu durumu değişiklikleri sık görülür ve tedavi edilebilir.

Yatağa bağımlı ya da evden çıkmakta çok zorlanan hastalar için Sağlık Bakanlığı'nın evde sağlık hizmetlerinden de yararlanılabilir. Başvuru 444 38 33 numaralı hattan yapılıyor.

Acil belirtiler

Aşağıdakilerden biri yeni ortaya çıkarsa beklemeden 112'yi arayın:

• Yüzün bir tarafında kayma.
• Kolda ya da bacakta yeni güçsüzlük veya uyuşma.
• Konuşmada ani bozulma ya da söyleneni anlayamama.
• Ani görme kaybı, çok şiddetli baş ağrısı ya da denge kaybı.

Yemek yerken sık öksürüyor ya da boğuluyorsa ve ateşi çıktıysa da hekime haber verin; yutma güçlüğü akciğer enfeksiyonuna yol açabilir.

İnme sonrası iyileşme uzun bir yoldur. Düzenli, hedefleri net ve ailenin de içinde olduğu bir rehabilitasyon programı, kişinin yeniden bağımsızlık kazanmasına en çok katkı sağlayan şeylerden biridir.