Yatakta Dönünce Başlayan Baş Dönmesi: BPPV ve Denge Rehabilitasyonu

Yatağa uzanırken, yatakta dönerken ya da yukarıdaki bir rafa bakarken birden etrafın döndüğünü hissediyor, bu his bir dakikadan kısa sürede geçiyorsa, en olası sebep benign paroksismal pozisyonel vertigodur (BPPV). Adı uzun olsa da durum çoğunlukla zararsızdır ve tedavisi basittir.

Neden olur?

İç kulakta, başın hareketini algılayan sıvı dolu kanallar ve bunların yakınında küçük kristaller bulunur. Bu kristallerin bir kısmı yerinden ayrılıp kanallardan birine kaçtığında, baş her pozisyon değiştirdiğinde sıvıyı hareket ettirir ve beyne "dönüyorsun" diye yanlış bir sinyal gider. İleri yaşta, baş travmasından sonra ya da uzun süre yatmak zorunda kalanlarda daha sık görülür; çoğu zaman belirgin bir sebep bulunmaz.

Tanı nasıl konur?

Tanıyı hekim, çoğunlukla kulak burun boğaz ya da nöroloji uzmanı koyar. Muayenede başınız belli bir açıyla çevrilip hızla sırtüstü yatırılır ve gözlerinizdeki istemsiz hareketler (nistagmus) izlenir. Bu hareketlerin yönü, kristallerin hangi kanalda olduğunu gösterir. Belirtiler tipikse görüntüleme genellikle gerekmez.

Tedavi: Kristalleri yerine döndürmek

BPPV'nin tedavisi ilaç değil, manevradır. Hekim ya da bu alanda eğitim almış bir fizyoterapist, başınızı sırayla belirli pozisyonlara getirerek kristallerin kanaldan çıkıp ait oldukları bölgeye dönmesini sağlar. En bilinen yöntem Epley manevrasıdır. Çoğu kişi bir ya da birkaç uygulamadan sonra belirgin şekilde rahatlar.

Amerikan Kulak Burun Boğaz Akademisi'nin kılavuzu, baş dönmesini bastıran ilaçların BPPV'de rutin olarak kullanılmamasını öneriyor: Bu ilaçlar sorunu çözmez, beynin dengeye uyum sağlamasını geciktirebilir ve düşme riskini artırabilir. Aynı kılavuza göre manevradan sonra başı dik tutmak ya da belirli pozisyonlarda yatmamak gibi kısıtlamalara gerek yok.

Manevra yanlış kanala uygulanırsa işe yaramaz. Bu yüzden internetteki videolara bakarak evde denemeden önce tanının konması gerekir.

Denge rehabilitasyonu ne zaman gerekir?

Kristaller yerine döndükten sonra bazı kişilerde birkaç hafta süren hafif sersemlik ve dengesizlik hissi kalabilir. Özellikle yaşlılarda bu durum düşme riskini artırır. Vestibüler rehabilitasyon denen egzersiz programı; baş hareket ederken bakışı sabit tutma, denge ve yürüme çalışmalarını içerir ve fizyoterapist tarafından kişiye göre planlanır. İç kulağın denge işlevinin zayıfladığı başka durumlarda da bu programın yararı güçlü kanıtlarla gösterilmiş.

BPPV geçtikten sonra yeniden tekrarlayabilir. Aynı belirtiler dönerse tedavi yeniden uygulanabilir.

Ne zaman acile gitmeli?

Baş dönmesi her zaman iç kulaktan kaynaklanmaz. Aşağıdakilerden biri eşlik ediyorsa beklemeden acil servise başvurun:

• Çift görme, konuşma bozukluğu ya da yutma güçlüğü.
• Yüzde, kolda ya da bacakta güçsüzlük veya uyuşma.
• Yürüyememe ya da ayakta duramama.
• Ani ve çok şiddetli baş ağrısı.
• Pozisyonla ilgisi olmayan, saatlerce süren baş dönmesi ya da ani işitme kaybı.

BPPV ilk yaşandığında korkutucudur. Ama doğru tanı ve doğru manevrayla, haftalardır süren baş dönmesi çoğu zaman birkaç seansta geçer.