Hastalık Hakkında

Konjenital musküler tortikollis (KMT), sternokleidomastoid (SKM) kasının tek taraflı kısalması veya fibrozu nedeniyle başın etkilenen tarafa lateral fleksiyon ve karşı tarafa rotasyon postürü aldığı yenidoğan döneminin en sık musküloskeletal bozukluğudur. Erken fizyoterapi ile hastaların %90-95'i tam düzelme gösterir. Tedavisiz bırakıldığında kraniyofasiyal asimetri (deformasyonel plagiosefali) riski yüksektir.

Patofizyoloji

Kesin etyoloji tartışmalıdır. Kompartman sendromu teorisi: intrauterin veya intrapartum dönemde SKM kasına mekanik baskı → kas içi basınç artışı → iskemi → fibroz. Doğum travması sonrası kas içi hematom ve sonrasında fibroz gelişimi de öne sürülmektedir. Fibroz doku elastikiyet kaybına neden olur ve kası kısaltır. SKM kısalığı başı aynı tarafa lateral fleksiyon + karşı tarafa rotasyon pozisyonuna çeker.

Tanı Yöntemleri

• Fizik muayene: baş pozisyonu asimetrisi, boyun ROM kısıtlılığı (pasif rotasyon ve lateral fleksiyon)
• SKM kası palpasyonunda sert kitle (fibromatozis colli — olguların %20-30'u)
• Ultrasonografi (SKM kas kalınlığı karşılaştırması — etkilenen tarafta artış)
• Servikal radyografi (kemik anomali ekartasyonu — konjenital vertebral anomali dışlanmalı)
• Kraniyofasiyal asimetri değerlendirmesi (plagiosefali derecesi)

Risk Faktörleri

• İntrauterin malpozisyon (makat geliş, oligohidramniyos)
• Zor doğum / forsefis / vakum doğum
• İlk doğum (primipar anne)
• Kalça displazisi birlikteliği (%8-20 — paketleme sendromu)
• Erkek cinsiyet (hafif üstünlük)
• Büyük doğum ağırlığı (>4000 g)

Belirtiler

• Başın bir tarafa eğik ve dönük durması (lateral fleksiyon + kontralateral rotasyon)
• Boyun hareketlerinde kısıtlılık (pasif rotasyonda asimetri — normal yenidoğan: her iki yöne 80-90°)
• SKM kasında sert, günaydınkası benzeri kitle (fibromatozis colli — doğumdan sonraki 2-4 haftada belirginleşir)
• Yüzde asimetri (gözlerin, kulakların, ağzın düzeylerinde farklılık)
• Deformasyonel plagiosefali (kafatasında şekil bozukluğu — etkilenen tarafa yatışa bağlı düzleşme)
• Motor gelişim basamaklarının asimetrik kazanılması

Nedenleri

• İntrauterin mekanik baskı (malpozisyon → SKM kas iskemisi ve fibrozu)
• Doğum sırasında SKM kas travması ve hematom
• Konjenital vertebral anomali (ekarte edilmeli — atlanto-aksiyel instabilite)
• Nörolojik nedenler (posterior fossa tümör, siringomiyeli — nadir ama önemli ayırıcı tanı)

Tedavi Yöntemleri

• Germe egzersizleri (en etkili tedavi — erken başlangıç kritik, <3 ay optimal)
• Pozisyonlama eğitimi (etkilenen tarafın karşısından uyarı: ışık, oyuncak, anne)
• Çevre düzenleme (beşik pozisyonu — bebek etkilenen yer tarafına bakması teşvik edilir)
• Tummy time (karnüstü pozisyon — boyun kas güçlendirme ve plagiosefali önleme)
• Manuel terapi (yumuşak doku mobilizasyonu — nazik, ağrısız)
• Kinesio bantlama (SKM üzerinde düzeltici teknikler — ek olarak)
• TOT kolar (Tubular Orthosis for Torticollis — orta-şiddetli vakalarda)
• Aile eğitimi (ev egzersiz programı — günde 3-4 seans, her seans 10-15 dakika)
• Cerrahi (SKM kas serbestleştirme) — konservatif tedaviye yanıtsız, >1 yaşta persistan vakalarda

Önerilen Egzersizler

Prognoz

3 ay altında fizyoterapiye başlanan vakaların %90-95'i tam düzelir. 1 yaşından sonra başlanan tedavide cerrahi ihtiyacı artar. Tedavisiz plagiosefali %90'a, yüz asimetrisi %70'e ulaşabilir. Erken tanı ve aile uyumu prognozun en güçlü belirleyicileridir.

Akademik Kaynaklar

1. Kaplan SL, et al. Physical therapy management of congenital muscular torticollis: a 2018 evidence-based clinical practice guideline from the APTA. Pediatr Phys Ther. 2018;30(4):240-290.
2. Hsu TH, et al. Predictors for the outcome of physiotherapy in congenital muscular torticollis. J Pediatr Orthop. 2019;39(3):e220-e225.
3. Stellwagen L, et al. Torticollis, facial asymmetry and plagiocephaly in normal newborns. Arch Dis Child. 2008;93(10):827-831.