Skolyoz

Hastalık Hakkında

Skolyoz, omurganın koronal düzlemde 10° ve üzerinde lateral eğrilik göstermesiyle (Cobb açısı ≥10°) tanımlanan üç boyutlu deformitesidir. Adölesan idiopatik skolyoz (AIS) tüm vakaların %80'ini oluşturur ve kızlarda 8 kat daha sık progresyon gösterir. SOSORT (Society on Scoliosis Orthopaedic and Rehabilitation Treatment) kılavuzları fizyoterapötik spesifik egzersizleri birinci basamak tedavi olarak önerir.

Patofizyoloji

AIS'in kesin nedeni bilinmemekle birlikte, multifaktöriyel etyoloji düşünülmektedir: genetik faktörler (CHD7, PAX1 gen varyantları), melatonin sinyal yolağı bozuklukları, vestibüler sistem asimetrisi ve proprioseptif defisitler. Asimetrik vertebral büyüme plakaları nedeniyle büyüme döneminde eğrilik progresyonu hızlanır (Hueter-Volkmann prensibi: kompresyon tarafında büyüme baskılanır, distraksiyon tarafında uyarılır).

Tanı Yöntemleri

• Adams öne eğilme testi (rib hump — açıölçer ile ≥5° anlamlı)
• Skolyometre (açıölçer) değerlendirmesi
• PA ayakta skolyoz grafisi — Cobb açısı ölçümü
• Risser belirtisi (iliak krest apofiz ossifikasyonu — kemik matürasyonu)
• EOS görüntüleme sistemi (düşük radyasyon, 3 boyutlu)
• Lenke sınıflaması (cerrahi planlamada)

Risk Faktörleri

• Adölesan dönem kızları (progresyon riski erkeklere göre 8 kat fazla)
• Genetik yatkınlık (birinci derece akrabada skolyoz olanlarda %30 risk)
• Düşük Risser belirtisi (daha fazla büyüme potansiyeli = daha fazla progresyon riski)
• Tanner evre I-II (prepubertal dönem)
• Başlangıçta büyük eğrilik açısı

Belirtiler

• Omurganın yana doğru eğrilmesi (görsel asimetri)
• Omuz ve skapula yükseklik farkı
• Bel çizgisi (waistline) asimetrisi
• Kostal prominans (kamburuk görünüm — Adams testinde belirgin)
• Sırt ağrısı (erişkinlerde ve büyük eğriliklerde daha sık)
• Ciddi vakalarda (>60°) restriktif akciğer hastalığı ve kardiyak kompresyon

Nedenleri

• İdiopatik (%80 — genetik + çevresel multifaktöriyel)
• Konjenital (vertebral formasyon veya segmentasyon defektleri)
• Nöromusküler (serebral palsi, müsküler distrofi, spinal musküler atrofi)
• Dejeneratif (adult/de novo skolyoz — >50 yaşta disk ve faset dejenerasyonu)

Tedavi Yöntemleri

• Fizyoterapötik skolyoz-spesifik egzersizler (PSSE) — SOSORT 2016 kılavuzu
• Schroth yöntemi (3D düzeltici solunum egzersizleri — Almanya)
• SEAS yaklaşımı (Scientific Exercise Approach to Scoliosis — İtalya)
• Korse tedavisi (Cobb 25-40° ve büyüme devam eden hastalarda — BrAIST çalışması: %72 başarı)
• Core stabilizasyon ve asimetrik güçlendirme
• Solunum paterninin düzeltilmesi (rotasyon solunumu)
• Postüral farkındalık eğitimi (günlük yaşam aktivitelerinde)
• Cerrahi (posterior spinal füzyon — Cobb >40-50° ve büyümesi devam eden hastalar)

Önerilen Egzersizler

Prognoz

10-25° eğriliklerde gözlem ve egzersiz ile kontrol sağlanır. 25-40° korse ile progresyon %72 oranında önlenebilir (BrAIST çalışması). >50° cerrahi ile iyi kozmetik ve fonksiyonel sonuçlar elde edilir.

Akademik Kaynaklar

1. Negrini S, et al. 2016 SOSORT guidelines: orthopaedic and rehabilitation treatment of idiopathic scoliosis. Scoliosis Spinal Disord. 2018;13:3.
2. Weinstein SL, et al. Effects of bracing in adolescents with idiopathic scoliosis. N Engl J Med. 2013;369(16):1512-1521.
3. Schreiber S, et al. Schroth physiotherapeutic scoliosis-specific exercises for AIS. Cochrane Database Syst Rev. 2019.
4. Hresko MT. Idiopathic scoliosis in adolescents. N Engl J Med. 2013;368(9):834-841.